Hasımlı Veraset İlamı ve Tapuya Tescil
Hasımsız olarak talep edildiği takdirde mirasçılık belgesinin talebi çekişmesiz yargıda görülecektir. Doktrine göre, bu şekilde çıkarılan belgeler ilam niteliğinde olmadığı için mirasçılık belgesi olarak adlandırılmalıdır. Diğer taraftan mirasçılık belgesinin hasımlı olarak talep edilmesi de mümkündür. Bu durumda, çekişmeli yargı sonucu alınan belge kesin hüküm teşkil eder ve veraset ilamı olarak adlandırılır. Bu ilam ile hasımsız mirasçılık belgesinin farklarından biri mirasçılık belgesinin aksinin kanıtlanması mümkün olmasıdır. Mirasçılık belgesinin değiştirilmesi ve iptali gibi davalar sonucunda çıkarılan belge hasımlı veraset ilamıdır. Tapu ile diğer resmi kurum ve kuruluşlarda mirastan doğan hakların kullanılabilmesi için mirasçılık belgesi aranmaktadır. Sicil memuru, miras kalan taşınmazlar üzerindeki tasarrufları mirasçılık belgesi veya veraset ilamıyla tapuya tescil eder.Hatalı Veraset İlamı İle İkinci Veraset İlamı Arasındaki Çelişki Hasımlı Veraset İlamıyla Düzeltilmelidir
Tasarrufa konu gayrimenkule yönelik veraset ilamıyla işlem yapıldıktan sonra farklı mirasçıların tapu iptal ve tescil davası açması söz konusu olabilmektedir. Öncelikle belirtmek ki gerekir hatalı veraset ilamına dayalı tapu iptal ve tescil davasında, tasarrufun dayanağı olan veraset ilamının nüfus kayıtlarına dayanılarak alınmış olması halinde ve veraset ilamına dayanılarak yapılan intikaller sonucu mirasçılar tarafından üçüncü kişilere devredilmiş olması durumunda davanın reddine karar verilmesi gerekir. Ancak uygulamada alt derece mahkemelerinin aksi yönde hareket ederek davanın kabulüne karar verdiği görülmektedir. Tasarrufun dayanağı olan ve nüfus kayıtlarına dayanılarak alınan veraset ilamının iptaline ilişkin bir karar olmaksızın, veraset ilamı yok sayılmamalı ve tasarrufun iptaline karar verilmemelidir. Nitekim nüfus kayıtlarına dayanılarak mahkeme dosyası ile alınan veraset ilamı ile, taşınmazlar üzerinde mirasçılar adına intikaller yapıldığı ve intikallerden sonra taşınmazların üçüncü şahıslara satılması ve hatta üçüncü kişiden sonra da taşınmazların başka kişilere satılmasına sıklıkla rastlanmaktadır. Burada izlenmesi gereken yol davanın esasına etki eden farklı ve iki ayrı veraset ilamı arasındaki çelişkinin giderilmesi, bu hususta verasetin iptali için dava açılmasıdır.Tapu İptal ve Tescil Davası
Taşınmaz malikinin taşınmazı bir başkasına devir borcu mevcut olabilir. Devralacak kişinin karşı edimi yerine getirmesine rağmen taşınmaz maliki devri gerçekleştirmeye direniyorsa dava yoluna gitmek mümkündür. Taşınmaz üzerinde mülkiyet hakkı tapuya tescille kazanılır. Devretme borcu olan malik bu tescili gereçekleştirmiyorsa alacak tapu iptal ve tescil davası açabilir. Tapu iptal ve tescil davasının kazanılması mahkemenin tescil talebini haklı bulmasına bağlıdır. Mahkeme bu yönde karar verirse davacı mahkeme kararını tapuya sunacaktır. Mahkemenin kararının kesinleşmesi ile mülkiyet hakkının iktisabı tamamlanır. Tapuya tescil bu durmu açıklar nitelektedir.Mirasçıların Tapu İptal ve Tescil Davası Açması
Miras bırakanın ölümünden sonra mirasçılık belgesi çıkarılmaktadır. Çıkarılan belgenin tapuda tescilin dayanağı olması kaynaklı tapu iptal ve tescil davası açılabilmektedir. Bu durumda dayanak belgenin hatalı olduğu ileri sürülmektedir. Sıklıkla rastlanan ve mirasçılar tarafından açılan bir diğer tapu iptal ve tescil davası ise miras bırakanın hayattayken muvazaalı işlemler yapmasıdır. İşlemi yapan tarafların görünürdeki amaçlarından farklı niyetle hareket ettiği bu işlemler mirasçıların haklarını ilgilendirebilir. Bu davalarda görünürdeki işlem muvazaalı, alttaki işlem ise geçersiz olacaktır. Ancak yazımız muris muvazaasından kaynaklı tapu iptal ve tescil davasını incelememektedir.Tapu İptal ve Tescil Davasında İyiniyetli Üçüncü Kişi
Veraset ilamındaki mirasçıların miras kalan taşınmazı, hatalı ve tüm hak sahiplerini göstermeyen veraset ilamına dayanarak, üçüncü kişilere satış suretiyle devretmesi söz konusu olabilir. Ancak üçüncü kişinin bu durumu bilip bilmediği önem arz etmektedir. Mirasçıların açacağı tapu iptal ve tescil davasının akıbeti buna bağlı olabilecektir. Üçüncü kişi, diğer mirasçıların varlığından haberi olmadan bu tasarrufta bulunmuş olabilir. Tapu kaydına ve mahkeme tarafından verilen veraset ilamlarına güvenerek işlem yaptıysa, iyiniyetli olduğundan söz edilebilir. Ancak taşınmazı satın alan kişilerin diğer mirasçıların varlığını bilmesi ya da bilebilecek olması durumunda tapu iptal ve tescil davasında iyiniyetli oldukları kabul edilemeyecektir. Somut verilere bakarak iyiniyet belirlenmeli ve eğer satın alan taraf iyiniyetliyse mirasçılar arasındaki uyuşmazlıktan etkilenmeyeceği söylenebilir.Tapu İptal ve Tescil Davasında Bekletici Mesele
Tapu iptal ve tescil davasında ise nüfus kayıtlarına dayanılarak alınmış olan veraset ilamını en az aynı kuvvette resmi belgelerle iptal etmek için dava açılması için kesin süre verilmesi ve bunun neticesinde ancak kesinleşmiş bir mahkeme kararını bekleyerek karar verilmesi gerekir."Dairenin 02.11.2020 tarihli ve 2019/1615 E., 2020/5610 K. sayılı kararıyla; “...Hemen belirtilmelidir ki, ketmi verese (mirasçılığın gizlenmesi) davalarında uyuşmazlık hasımlı olarak alınacak veraset ilamı ile çözümlenebilecektir. Somut olaya gelince; hem intikale esas alınan veraset ilamı hem de davacının mirasçılığını gösteren ve karara dayanak alınan ... 3. Sulh Hukuk Mahkemesi’nin 20.05.2013 tarihli ve 2013/463 Esas, 2013/470 Karar sayılı veraset ilâmı hasımsız alınmış olup, mirasçılık belgelerinin aksi sabit oluncaya kadar geçerli olduğu gözetilerek bu konudaki uyuşmazlığın hasımlı veraset ilamı alınarak açıklığa kavuşturulması zorunludur. Ne var ki, davacı tarafından dosyaya hasımlı veraset ilamı sunulmadığı gibi kendisine hasımlı veraset ilamı alması için olanak da tanınmamıştır. Hâl böyle olunca; davacıya hasımlı veraset ilamı alması için olanak tanınması, alınacak hasımlı mirasçılık belgesinde davacının mirasçı olduğu ve taraf ehliyetinin bulunduğu belirlendiği takdirde işin esasının incelenmesi ve sonuca göre karar verilmesi gerekirken değinilen husus üzerinde durulmaksızın yazılı olduğu üzere hüküm kurulması doğru değildir...” gerekçesiyle bozulmuştur. (T.C YARGITAY 1. Hukuk Dairesi Esas: 2021/ 10645 Karar: 2022 / 2759 Karar Tarihi: 04.04.2022) "Hemen belirtilmelidir ki; gerek sicil intikaline esas olan ve gerekse davacının elde ettiği mirasçılık belgelerinin hasımsız oldukları ve buna göre neticeye gidildiği görülmektedir. Yukarıda belirtilen ve ileri sürülen iddia karşısında; her iki veraset belgesinin birbirlerine aykırı oldukları gözetilmek suretiyle hasımlı olarak alınacak mirasçılık belgesinin kurulacak hükme esas alınması gerektiği kuşkusuzdur. O halde, birbirleriyle çelişkili olan mirasçılık belgelerindeki aykırılık hasımlı olarak alınacak veraset belgesiyle giderilmedikçe davanın karara bağlanmasının yasal olduğu söylenemez. Hal böyle olunca; öncelikle miras bırakanın ölüm tarihine göre terekesinin elbirliği mülkiyetine (Türk Medeni Kanununun 701 ila 703 mad) tabi olduğu, oysa davada tereke adına bir istekte bulunmayıp istek paya ilişkin bulunduğuna göre davanın niteliği de gözetilerek davanın dinlenmesinin mümkün olup olmadığının da irdelenip değerlendirilmesi davanın dinlenildiği kabul edildiği takdirde davacıya hasımlı olarak açılacak davayla mirasçılık belgesi alması konusunda olanak tanınması ve sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken yazılı olduğu üzere hüküm kurulmuş olması doğru değildir." (T.C YARGITAY 1. Hukuk Dairesi Esas: 2008/ 4034 Karar: 2008 / 8842 Karar Tarihi: 15.07.2008)Yine Yargıtay'ın onadığı yukarıdakilerle aynı yönde 2021/ 3493 E. ve 2022 / 2161 K. sayılı 09.03.2022 tarihli karar mevcuttur:
" ancak dosya içerisinde adı geçen murise ait iki farklı veraset ilamı mevcut olup, hükümle mirasçı kabul edilen ...ve ...'nun bu ilamlarda mirasçı olarak görünmediği, davalı ... vekili adı geçenlerin mirasçı olmadığını savunduğu, yeniden veraset ilamı alınmasını istediği, Mahkemece kök murisin veraset durumunun kendilerince değerlendirilmesinin mümkün olduğu gerekçesiyle bu talep reddolunarak dosya içerisinde bulunan nüfus kayıtlarına göre karar verildiği açıklanarak, her ne kadar 3402 sayılı Yasa'nın 25. maddesinin 1. fıkrası uyarınca Kadastro Hakimi, kadastro ile ilgili verasete ait uyuşmazlıkları çözümleme yetkisine haiz olup, istek üzerine veraset belgesi verebilir ise de somut olayda, dosya içerisinde her ikisi de ayakta bulunan iki farklı veraset ilamı ve bunlara ters düşen nüfus kayıtları bulunduğuna göre Mahkemece tespit edilen duruma karşı çıkan davalıya hasımlı veraset davası açarak mevcut veraset ilamlarını iptal ettirmek ve yeni veraset ilamı almak üzere süre verilmesi, kök murisin mirasçıları bu şekilde kesin olarak belirlenmesi, bundan sonra iddia ve savunma yönünden araştırma ve inceleme yapılarak sonucuna göre karar verilmesi" gereğine değinilmiştir. Mahkemece bozma ilamına uyularak yapılan yargılama sonunda; davanın kabulüne, dava konusu 201 ada 4, 202 ada 4 ve 203 ada 3 numaralı parsellerin kadastro tespitinin iptaline ve bu taşınmazların; 24/128’er hissesinin ... ve ... adına, 4/128’er hissesinin ..., ..., ..., ..., ... ve ... adına, 3/128’er hissesinin ....adına tapuya kayıt ve tesciline karar verilmiş; hüküm, davalı ... vekili tarafından temyiz edilmiştir."
Devletin Nüfus Kayıtlarına Güvenerek Hak Sahibi Olan Kişinin Korunması Gerekir
Tapu kayıtlarına güvenerek taşınmazı satın alan kişilerin, tapuya güven ilkesi ve tapu kayıtlarının aleniyet ilkesi çerçevesindeki iyi niyetleri ve kazanılmış hakları gözardı edilmemelidir (Türk Medeni Kanunu m. 1023). Devlet, kendi resmi nüfus kayıtlarına güvenerek taşınmaz satın alan kişilerin haklarını korumak zorundadır.
Aşağıda emsal olarak sunulan Yargıtay kararında devletin, kendi resmi nüfus kayıtlarına güvenerek hak sahibi olan kişilerin mutlak surette haklarının korunması gerektiği açıkça vurgulanmıştır. Devletin resmi nüfus kayıtları kapsamında ve gene devletin bağımsız mahkemesi tarafından verilen veraset ilamı uyarınca intikal işlemlerinin yapan ve tapuda hak sahibi olarak gözüken mirasçılardan taşınmazı satın alan üçüncü kişilerin durumu değerlendirilmelidir. Üçüncü kişinin bir süre sonra taşınmazı menfaati gereği başka kişilere satması da mümkündür. Her iki kişi de tapu kayıtlarına güvenerek taşınmazı iktisap etmiş olacaktır. Mahkemelerin tapu iptal ve tescil davasının kabulüne karar vermesi hukuk güvenliğe ilkesinin devletin kayıtlarına (nüfus ve tapu kayıtlarına) güven ilkesinin açıkça ihlalidir. Böyle bir davanın üçüncü kişi aleyhine kesinleşmesi halinde, emsal Yargıtay kararları ile de açık olduğu üzere Devlet'in nüfus kayıtlarına, tapu kayıtlarına, mahkeme tarafından verilmiş veraset ilamına güvenerek dava konusu taşınmazı iktisap eden kişilerin devlet aleyhine tazminat davası açma hakkı doğacaktır (TMK m. 1007).
"Bilindiği üzere, hukukumuzda, diğer çağdaş hukuk sistemlerinde olduğu gibi kişilerin huzur ve güven içerisinde alışverişte bulunmaları satın aldıkları şeylerin ilerde kendilerinden alınabileceği endişelerini taşımamaları, dolayısıyla toplum düzenini sağlamak düşüncesiyle, alan kişinin iyi niyetinin korunması ilkesi kabul edilmiştir. Bu amaçla 4721 s. Türk Medeni Kanununun (TMK) 2.maddesinin genel hükmü yanında menkul mallarda 988 ve 989., tapulu taşınmazların el değiştirmesinde ise 1023. maddesinin özel hükümleri getirilmiştir. Öte yandan, bir devleti oluşturan unsurlardan biri insan unsuru ise bunun kadar önemli olan ötekisi topraktır. İşte bu nedenle Devlet, nüfus sicilleri gibi tapu sicillerinin de tutulmasını üstlenmiş, bunların aleniliğini (herkese açık olmasını) sağlamış, iyi ve doğru tutulmamasından doğan sorumluluğu kabul etmiş, değinilen tüm bu sebeplerin doğal sonucu olarak da tapuya itimat edip, taşınmaz mal edinen kişinin iyi niyetini korumak zorunluluğunu duymuştur. Belirtilen ilke TMK'nin 1023. maddesinde aynen "tapu kütüğündeki sicile iyi niyetle dayanarak mülkiyet veya başka bir ayni hak kazanan 3 ncü kişinin bu kazanımı korunur" şeklinde yer almış, aynı ilke tamamlayıcı madde niteliğindeki 1024.maddenin 1. fıkrasına göre "Bir ayni hak yolsuz olarak tescil edilmiş ise bunu bilen veya bilmesi gereken 3 ncü kişi bu tescile dayanamaz" biçiminde öngörülmüştür. Ne var ki; tapulu taşınmazların intikallerinde, huzur ve güveni koruma, toplum düzenini sağlama uğruna, tapu kaydında ismi geçmeyen ama asıl malik olanın hakkı feda edildiğinden iktisapta bulunan kişinin, iyi niyetli olup olmadığının tam olarak tespiti büyük önem taşımaktadır. Gerçekten bir yanda tapu sicilinin doğruluğuna inanarak iktisapta bulunduğunu ileri süren kimse diğer yanda ise kendisi için maddi, hatta bazı hallerde manevi büyük değer taşıyan ayni hakkını yitirme tehlikesi ile karşı karşıya kalan önceki malik bulunmaktadır. Bu nedenle, yüzeysel ve şekilci bir araştırma ve yaklaşımın büyük mağduriyetlere yol açacağı, kişilerin Devlete ve adalete olan güven ve saygısını sarsacağı ve yasa koyucunun amacının ilk bakışta, şeklen iyi niyetli gözükeni değil, gerçekten iyiniyetli olan kişiyi korumak olduğu hususlarının daima göz önünde tutulması, bu yönde tüm delillerin toplanıp derinliğine irdelenmesi ve değerlendirilmesi gerekmektedir. Nitekim bu görüşten hareketle, "kötü niyet iddiasının def'i değil itiraz olduğu, iddia ve müdafaanın genişletilmesi yasağına tabii olmaksızın her zaman ileri sürülebileceği ve mahkemece kendiliğinden (resen) nazara alınacağı” ilkeleri 08.11.1991 tarih l990/4 esas l99l/3 sayılı İçtdihadı Birleştirme Kararında kabul edilmiş, bilimsel görüşlerde aynı doğrultuda gelişmiştir. Somut olaya gelince; ... 5. Ağır Ceza Mahkemesi’nin 25.10.2005 tarih, 2003/228 Esas, 2005/316 Karar sayılı dava dosyasında dinlenen sanık, katılan ve tanık beyanlarından ...’nin, satılık bir taşınmazı olduğunu bildirmesi üzerine ... (emlakçı), ... (komisyoncu), ...(haritacı) ve ...’nin, iptal edilen veraset ilamındaki mirasçıları bularak, satış paralarını vererek ellerinden satışa da yetkili olmak üzere vekaletnameler aldıkları, tanık ...’ın 08.03.2004 tarihli celsede dağıtılan paranın ...’a ait olduğunu beyan ettiği, tanık ...’nun 19.01.2014 tarihli celsede ... ile ...’nin bürosunda pazarlık yaparak taşınmazın 5 milyara satışı hususunda anlaştıkları, sanık ...’in savcılıkta alınan 31.10.2000 tarihli beyanında ... ile tapu müdürü ... vasıtasıyla taşınmazın satışına engel bir durumun olmadığını öğrendiklerini beyan ettiği, yine eldeki davada dinlenen davacı tanıklarının kayıt maliki...’ın, ketmi verese olgusunu bilen ya da bilmesi gereken kişi konumunda olduğuna ilişkin bilgilerinin olmadığı gibi davacı tanığı ...’un bir kısım davacıların ... ile tarla hakkında konuşması üzerine ...’nin bütün parayı ödeyenin ... olduğunu beyan ettiği görülmektedir. Yukarıda yer verilen tespitler bir bütün halinde değerlendirildiğinde; davalı ...’ın ketmi verese olgusunu bilmediği veya kendisinden beklenen özeni göstermesi halinde dahi bilebilecek konumda olmadığı, aksini davacının kanıtlayamadığı gözetildiğinde, davalı ...’ın TMK’nın 1023. maddesi koruyuculuğundan istifade edeceği kuşkusuzdur.” (T.C YARGITAY 1. Hukuk Dairesi Esas: 2016/ 8472 Karar: 2019 / 6396 Karar Tarihi: 10.12.2019) "Bilindiği üzere, hukukumuzda, diğer çağdaş hukuk sistemlerinde olduğu gibi kişilerin huzur ve güven içerisinde alışverişte bulunmaları satın aldıkları şeylerin ilerde kendilerinden alınabileceği endişelerini taşımamaları, dolayısıyla toplum düzenini sağlamak düşüncesiyle, alan kişinin iyi niyetinin korunması ilkesi kabul edilmiştir. Bu amaçla Medeni Kanunun 2.maddesinin genel hükmü yanında menkul mallarda 988. ve 989., tapulu taşınmazların el değiştirmesinde ise 1023.maddesinin özel hükümleri getirilmiştir. Hal böyle olunca; yukarıda belirtilen açıklamalar ve ilkeler doğrultusunda, öncelikle, davacıya, hasımlı olarak verasetin iptali davası açması için süre verilmesi, açılacak dava sonucunda, ketmi verese olgusunun kesinleşmiş verasetin iptali kararıyla sabit olması halinde ise, iddia ve savunma doğrultusunda tarafların tüm delillerinin toplanması, toplanan ve toplanacak delillerin birlikte değerlendirilmesi, davalı İ.'in ediniminde iyiniyetli olup olmadığının kuşkuya yer vermeyecek şekilde belirlenmesi, sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, bu hususlar gözetilmeksizin, eksik soruşturmayla yetinilerek yazılı olduğu üzere karar verilmiş olması isabetsizdir.” (T.C YARGITAY 1.Hukuk Dairesi Esas: 2012/ 12262 Karar: 2012 / 10666 Karar Tarihi: 03.10.2012)